Dopamin Nedir? Ne İşe Yarar?

Dopamin Nedir? Ne İşe Yarar?

Dopamin, beynin salgıladığı ve duygularımızı, hareketlerimizi, zevk ve acı hislerimizi etkileyen bir kimyasaldır. Dopamin nörotransmitterleri, beynin “substantia nigra” olarak adlandırılan orta bölgesinde bulunur. Substantia nigranın içinde doğal olarak bu kimyasalı üreten hücreler vardır. Dopamin sadece fiziksel hareketlerden sorumlu değildir, aynı zamanda kişinin neyi nasıl öğrendiğini ve davranışlarını da etkiler. Bu, şizofreniden, dikkat eksikliğinden, yaşlılıkta bilişsel akıl yürütmenin kaybına kadar her durumla ilgilidir.

Dopamin

Dopamin Ne İşe Yarar?

  • Bazal gangliyon denilen beynin bir kısmı, hareketlerimizi düzenler. Bazal ganglionlar, en yüksek verimlilikte çalışmak için belirli bir miktarda dopamine ihtiyaç duyar. Dopaminin etkisi, dopamin reseptörleri D1-5 ile gerçekleşir. Beyinde dopaminin eksikliği varsa, hareketler gecikebilir veya koordine olmayabilir. Kapak tarafında dopamin fazlalığı varsa, beyin, vücudun tekrarlayan tikler gibi gereksiz hareketler yapmasına neden olur.
  • Belleğinizi etkilediğinden, öğrenme süreçlerinizi ve bilgilerinizi nasıl sakladığınızı da etkiler. Bir olay veya deneyim sırasında beyinde yeterli dopamin mevcut olduğunda, yaşadığımız olayı veya öğrendiklerimizi hatırlarız, ancak yeterince yoksa hiçbir şey hatırlamayız.
  • Odaklanmanıza ve bir şeyle ilgilenmenize olanak tanır. Dikkatinizi herhangi bir görev veya aktiviteye yönlendirmenize neden olan görüntüye yanıt vererek çalışır. Prefrontal korteksinizin bir kısmı dikkatle ilişkilidir. Burada dopamin konsantrasyonu çok düşük olduğunda dikkat eksikliği bozukluğu ortaya çıkar.
  • Beyinde, zevki ve zevkli aktiviteleri nasıl algıladığınızı düzenleyen bir kimyasaldır. Keyifli anlar sırasında, bu nörotransmitter serbest bırakılır, bu da bir kişinin aynı aktiviteyi tekrar tekrar yapmak istemesine neden olur. Özellikle de yemek yemek ve cinsel ilişkiye girmek en büyük dopamin uyarıcılarıdır.
  • Beynin frontal loblarında bulunur, beynin diğer bölgelerinden gelen bilgi akışını kontrol eder. Bu bölgedeki dopamin bozuklukları özellikle hafıza, dikkat ve problem çözme gibi nörobilişsel işlevlerde azalmaya yol açar. D1 reseptörleri ve D4 reseptörleri, dopaminin bilişsel güçlendirici etkilerinden sorumludur. Şizofreni gibi durumlarda kullanılan antipsikotik ilaçların bir kısmı da dopamin antagonistleri gibi davranır.

Dopamin Nasıl Artırılır?

1. Tirozin alımını artırmak

Proteinler, amino asitler olarak adlandırılan daha küçük yapı bloklarından oluşur. Vücudunuzun sentezleyebildiği ve yiyeceklerden almanız gereken 23 farklı amino asit vardır. Tirozin olarak adlandırılan bir amino asit, bu hormonun üretiminde kritik bir rol oynar. Aslında tirozin, dopaminin yapı taşı olarak kabul edilir. Vücudunuzdaki enzimler tirozini bu hormona dönüştürebildiği gibi fenilalanin adı verilen başka bir amino asitten de dopamin ortaya çıkarabilir. Tirozini artıran, genelde protein ağırlıklı dopamin artıran besinler ise şunlardır:

  • Avokado
  • Badem
  • Muz
  • Sığır ve tavuk eti
  • Kahve
  • Çikolata
  • Yumurta
  • Yeşil çay
  • Süt
  • Yoğurt
  • Karpuz
  • Bakla

2. Daha az doymuş yağ tüketmek

Hayvanlar üzerinde yapılan bazı araştırmalar; hayvansal yağ, tereyağı, tam yağlı süt, hurma yağı ve Hindistan cevizi yağı içeriğinde bulunan doymuş yağların, çok büyük miktarlarda tüketildiğinde beyindeki bu hormon seviyelerini bozabileceğini ortaya çıkarmıştır. Bu sonucun insanlar için de doğru olup olmadığı henüz net değildir. Ancak bazı araştırmacılar, insanlarda doymuş yağ alımı ile hafızanın zayıflaması ve bilişsel fonksiyonların azalması arasında bir bağlantı bulmuştur.

3. Egzersiz yapmak

Egzersiz sadece vücudumuzdaki stresi azaltmamıza, formumuzu korumamıza, daha sağlıklı ve daha üretken olmamıza yardımcı olmaz, aynı zamanda dopamin seviyesini de artırır. Yapılan egzersizlerin ağır olması gerekmez. Sadece yürüyüş yapmak ya da biraz merdiven çıkmak bile bu hormonun seviyesini artırmaya yeter. Ayrıca bazı çalışmalar, düzenli olarak haftada birkaç kez egzersiz yapmanın Parkinson hastalarında motor kontrolünü önemli ölçüde artırdığını ve hormon sistemi üzerinde yararlı bir etkisi olabileceğini göstermektedir.

4. Müzik dinlemek

Müzik dinlemek beyindeki salınımını uyarmanın en eğlenceli yolu olabilir. Bugüne kadar, müzik ve bu hormon üzerine yapılan tüm çalışmalarda, enstrümantal melodiler kullanılmış ve bu şarkılar dinlendiğinde dopamin düzeylerinde %9’luk bir artış olduğuna rastlanmıştır.

5. İyi uyumak

Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar, dopaminin sabah uyanma zamanı geldiğinde büyük miktarlarda salındığını ve uykuya geçme zamanı geldiğinde bu seviyelerin doğal olarak düştüğünü gösteriyor. Bununla birlikte, az ve düzensiz uyku durumu bu doğal ritmi bozar. Düzenli ve kaliteli bir uyku, bu hormon seviyelerinizi dengede tutmanıza yardımcı olur. Böylece gün içerisinde de daha aktif olabilirsiniz. Ulusal Uyku Vakfı, yetişkinlere en sağlıklı uyku hijyeni için her gece 7–9 saat uyumalarını öneriyor. Uyku hijyeni, her gün aynı saatte uyuyup uyanarak, yatak odasındaki gürültüyü azaltarak, akşamları kafeinden kaçınarak ve yatağı sadece uyumak için kullanarak geliştirilebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir